خانه / مذهبی / قضا و قدر الهی

قضا و قدر الهی

قضا و قدر الهی

قضا

یعنی حکم و قطع و حتمیت. در نظام آفرینش، ‌موجودات مادی از چندین راه ممکن است به وجود بیایند، (مثلاً اگر به خانه شما از چند کوچه راه باشد، ورود به خانه شما از چند راه ممکن است) حال اگر از میان چندین راه ممکن، علل و اسباب پیدایش یکی از آن‌ها فراهم شد و تنها همان یکی تحقق یافت، این مرحله از تحقق را قضا می نامند.

مراتب قضا

قضا به اعتبار «مرتبه»ی مورد ملاحظه به قضای علمی و عینی تقسیم می‌شود.

قضای علمی: قضای علمی عبارت است از علمی الهی که منشأ حتمیت و ضرورت اشیاء است.
قضای عینی: قضای عینی عبارت است از نفس ضرورت و حتمیت اشیاء از آن جهت که به واجب الوجود منتسب است

قدر

یعنی اندازه و اندازه گیری و تعیین حدّ و حدود چیزی و در اصطلاح به این معنا است که خداوند برای هر چیزی اندازه ای قرار داده و آن را بر اساس اندازه گیری و محاسبه و سنجش آفریده است.

خداوند در قرآن می فرماید : “إنّا کلّ شی خلقناه بقدر؛(1) ما هر چیزی را به اندازه خلق کردیم(برای هر چیز اندازه ای قرار دادیم)”

مراتب قدر

قدر نیز به اعتبار مرتبه بر دو قسم است: قدر علمی، قدر عینی؛

قدر علمی: قدر علمی عبارت است از علمی که منشأ حدود و اندازۀ اشیاء است.
قدر عینی: قدر عینی عبارت است از نفس تعین وجود و اندازۀ وجود اشیاء از آن جهت که به واجب الوجود منتسب است.

قضا و قدر و اختیار انسان

با توجه به معنای قضا و قدر، در وهلۀ نخست چنین به نظر می‌رسد که اعتقاد به قضا و قدر با پذیرش اختیار انسان ناسازگار باشد.

علامه طباطبائی پس از مطرح کردن این احتمال، به شدت آن را رد کرده، چنین پاسخ می‌دهد: «اختیار نیز یکی از شرایط محدودکننده فعل انسان است» توضیح آن که، اعتقاد به قضا و قدر آن گاه مستلزم جبر است که خود بشر و اراده او را دخیل در کار ندانیم و قضا و قدر را جانشین قوّه و نیرو و اراده بشر بدانیم، حال آن که از ممتنع‌ترین امور ممتنع آن است که ذات حقّ بلاواسطه در حوادث جهان مؤثّر باشد؛ زیرا ذات حقّ هر موجودی را فقط از راه علل و اسباب خاصّ او ابجاب می‌کند.

به عبارت دیگر، استناد فعل به فاعل قریب و مباشر و به خدای متعال، در دو سطح است و فاعلیت الهی در طول فاعلیت انسان قرار دارد و چنان نیست که کارهایی که از انسان سر می‌زند یا باید مستند به او باشد و یا مستند به خدای متعال.

بلکه این کارها در عین حال که مستند به اراده واختیار انسان است، در سطح بالاتری مستند به خدای متعال می‌باشد و اگر ارادۀ الهی تعلّق نگیرد نه انسانی هست و نه علم و قدرتی، و نه اراده و اختیاری، و نه کار و نتیجۀ کاری.

وجود همگی آنها نسبت به خدای متعال عین ربط و تعلّق و وابستگی است و هیچ‌کدام هیچ‌گونه استقلالی از خودشان ندارند. به بیان دیگر، کار اختیاری انسان با وصف اختیاریت مورد قضای الهی است و اختیاری بودن آن، از مشخّصات و از شؤون تقدیر آن است. پس اگر به صورت جبری تحقق یابد قضای الهی تخلف یافته است.

قضا وقدر در قرآن مجید

واژه ی قضا در قرآن بسیار آمده است. از مجموع آن ها به دست می آید که قضا در سه معنای اصلی به کار می رود.

این هر سه معنا به اصل وریشه ی لغوی آن یعنی اتقان وانفاذ برمی گردند.

اینک آن ها را بر می شماریم:

1- خلق واتمام یعنی آفریدن؛ مانند:

فقضاهنّ سبع سموات فی یومین.{ فصلت، 21. }

آسمان ها را در طول دو روز به صورت آسمان های هفت گانه آفریدیم.

2- اعلان کردن وخبر دادن، مانند:

وقضینا الی بنی اسرائیل فی الکتاب.{ اسراء، 4. }

به بنی اسراییل خبر دادیم واعلام کردیم در کتاب که….

3- حتمی شدن، حکم کردن ودستور دادن، مانند:

وقضی ربّک ان لاتعبدوا الّا ایّاه.{ اسراء، 32. }

خدایت چنین حکم کرد که جز او را نپرستید و…

واژه ی قدر نیز بیشتر به همان معنی لغوی اش برگشت دارد. برای مثال:

قد جَعَلَ اللَّهُ لکلِّ شی ءٍ قدراً.{ طلاق، 3. }

خداوند برای هر چیزی، اندازه ومحدوده قرار داده است.

یا:

وما نُنَزِّلهُ الَّا بِقَدَرٍ معلومٍ.{ حجر، 12. }

از هر چیزی، به مقدار واندازه ی معین فرو فرستادیم.

قضا وقدر در روایات

یونس بن عبدالرحمان درباره ی معنی قضا وقدر از امام هشتم علیه السَّلام پرسید.

امام فرمود:

هی (قدر) الهندسه ووضع الحدود من البقاء والفناء والقضاء هو الابرام واقامة العین.

{ کافی، محمدبن یعقوب کلینی، ج 1، ص 851. }

قدر، هندسه واندازه وتعیین مرز وحد برای استقرار یا نفی یک شی ء است وقضا، محکم کردن وبرپا کردن عین اشیاء است.

از امام جعفر صادق علیه السَّلام نقل شده است:

انّ اللَّه اذا اراد شیئاً قدّر فاذا قدّره قضاه فاذا قضاه امضاه.

{ کتاب المحاسن، شیخ ابوجعفر احمدبن خالد برقی، ص 442. }

هرگاه خداوند، چیزی را اراده کند، معین ومحدود واندازه اش می کند.

آن گاه آن را حتمیّت می بخشد، سپس پدید می آورد.

درباره ی hz73

همچنین ببینید

دلیل عدم استجابت دعا چیست ؟؟

دلیل عدم استجابت دعا چیست ؟؟

دلیل عدم استجابت دعا چیست ؟؟ بسیاری از مردم شکایت می کنند که چرا ایـن …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *