خانه / اجتماعی / دلیل دود کردن اسپند

دلیل دود کردن اسپند

دلیل دود کردن اسپند

اِسپَند یا اسپند معمولی (نام علمی: ‘Peganum harmala’) گیاهی است چندساله یا پایا از تیره نیتراریاسه (Nitrariaceae).

به آن سپند، اسفند، سدابِ سوری، سِداب آفریقایی یا هارمِل هم گفته‌اند.

اسپند اصالتاً گیاه بومیِ آسیا است و در خاورمیانه و قسمت‌هایی از آسیای جنوبی، بخصوص هند و پاکستان رشد می‌کند.
این گیاه اولین بار در سال ۱۹۲۸ در ایالات متحده و ایالت نیو مکزیکو، توسط کشاورزی که قصد داشت از این دانه‌ها رنگ «قرمز ایرانی» استخراج کند، کاشته شد.
از آن به بعد این گیاه بطور انبوه و گسترش یابنده در آریزونا، کالیفرنیا، مونتانا، نوادا، اُرگون، تگزاس و واشینگتن رویش یافت.

دانه‌های اسپند ارزش ویژه‌ای داشته و برای هزاران سال در آداب و رسوم بسیاری از فرهنگ‌ها استفاده شده‌اند.
این گیاه هنوز بعنوان ابزاری محبوب در طب سنتی و نزد تمرین گران معنوی باقی مانده است.

از دانه‌های اسپند هزاران سال است که در بسیاری مراسم آیینی و معنوی فرهنگ‌های مختلف دنیا، به خصوص در فرهنگ‌های باستانی خاورمیانه استفاده می‌شود.
اهمیت و تقدس اسپند در طول تاریخ به قدری زیاد است که برخی از مورخین بر این باورند.

که گیاه اسطوره‌ای – باستانی هوم، گیاهی بسیار مقدس ملقب به گیاه خدایان که هم در اوستای زرتشت و هم در متون مقدس ریگ‌ودا و آیین هندو به آن اشاره شده (ولی هویت دقیق آن در لابلای تاریخ گم شده است) همان اسپند است.

استفادهٔ تاریخی

در ترکیه کپسول‌های خشک شدهٔ اسپند را برای محافظت از چشم بد در خانه‌ها و داخل ماشین‌ها آویزان می‌کنند.

در مراکش برای محافظت در برابر جن به شدت رواج دارد.

در سوریه، عراق، عربستان سعودی، اردن و بسیاری کشورهای دیگر، مانند ایران دانه‌های خشک اسپند را برای محافظت از چشم و نظر غریبه‌ها در آتش می‌ریزند و با خواندن دعای خاصی که در هر فرهنگی متفاوت است، دود آن را به سمت خود و اطرافیان و اطراف محل فوت می‌کنند.

این آیین توسط پیروان مذاهب مختلف از جمله اسلام، زرتشت، مسیحیت، یهودیت و هندوئیسم اجرا می‌شود.

در بعضی از نسخه‌های دعاهایی که در حین این مراسم خوانده می‌شود، نام یک پادشاه باستانی زرتشتی به نام نقشابند برده می‌شود که گفته می‌شود او اولین بار این دعا را از پنج فرشتهٔ نگهبان به نام یزدها دریافت کرده است.

رسم سوزاندن اسپند در آتش برای دود تطهیر دهنده‌اش تا قسمت هندی کشمیر هم نفوذ کرده است و در آنجا در مراسم عروسی وداها برای دور کردن تاریکی از زندگی جدید عروس و داماد آن را می‌سوزانند.

در ایران و ترکیه از اسپند رنگی قرمز تهیه می‌کردند که به قرمز ایرانی معروف بود و از آن برای رنگ کردن پشم و تولید قالی و فرش استفاده می‌کردند.

درواقع چیزی که این رنگ قرمز در جوشاندهٔ اسپند را به وجود می‌آورد، همان آلکالوئیدهایی هستند که خواص روان گردان اسپند را به آن می‌دهند، و برای به دست آمدن چنین رنگ غلیظی که برای رنگ کردن پشم مناسب باشد، درصد بسیار بالایی از آلکالوئید حل شده لازم است؛

در چنین غلظت بالایی این آلکالوئیدها می‌توانند از راه تماس با پوست وارد بدن شده و تأثیرات روان گردان بگذارند.

از آنجایی که قالی بافان قدیم مدام با این رنگ‌ها به طور مستقیم تماس داشته‌اند، بسیاری از تاریخ دانان اعتقاد دارند که داستان‌های مربوط به قالیچه‌های پرنده، و همچنین طرح و نقش‌های هندسی روی فرش‌های ایرانی، هردو نتیجهٔ تأثیرات آلکالوئیدهای درون رنگ‌های گرفته شده از اسپند بر روی قالی بافان هستند.

در ایران

بو دادن دانه‌های اسفند در نزد برخی جهت جلوگیری از چشم زخم مؤثر دانسته شده است.

در گویش برخی از مردم ایران به ویژه استان فارس به آن دونشت گویند.

در زبان بختیاری‌های استان چهار محال وبختیاری نیز به این گیاه دینش (دینشت) می‌گویند.

این گیاه جزء ۴۰ گیاه سفارش شده اسلام می‌باشد.

البته دراحادیث و روایات از گیاه سبز آن تعریف شده است

آیا دود کردن اسفند برای جلوگیری از چشم زخم، سند دینی دارد؟

برای درک برخی از حقایق و واقعیات، علم و عقل بشری ناتوان است.

چشم زخم یکی از این پدیده­ها است که دست کم تا به امروز، عقل و علم بشری نتوانسته آن را اثبات کند هم چنان که دلیلی بر ردٌ و نفی آن نیز نیافته است.
با مراجعه به متون دینی؛ اعم از قرآن و روایات می­توان شواهدی برای اثبات آن یافت.

به یقین؛ علم و عقل بشری چون هنوز به حقیقت چشم زخم دست نیافته است؛

نمی­تواند برای درمان آن نیز تدبیری بیندیشد و نسخه­ای بپیچد.

پس برای درمان و جلوگیری از چشم زخم نیز باید از متون دینی یاری طلبید.
در آموزه های دینی؛ هیچ درمان مادی برای چشم زخم مطرح نشده است؛

از این رو استفاده از اسفند برای دفع چشم زخم، سند دینی ندارد؛

هر چند که در روایات اسلامی، اسفند برای درمان برخی از بیماری­های روحی و جسمی سفارش شده است.

در روایات برای جلوگیری از چشم زخم ، یاد خدا و دعاهای خاصی، توصیه شده است.
در حدیثی امام علی (ع) می­فرماید:

« در ریشه اسفند نشره و در تنه آن شفای هفتاد و دو مرض است.»[i]، اما روایت از لحاظ سند معتبر نیست.

اسپند در مفاتیح‌الجنان

و اما در مورد اسپند، البته در مفاتیح راجع به دود کردن اسپند مطلبی نیامده ولی روایاتی نقل شده که سحر را برطرف می‌کند و دانه آن شفای هفتاد درد است.

گرچه صدور این روایات از معصومین صددرصد ثابت نیست ولی به صرف استبعاد عقلی هم رد آن صحیح نیست.

از نظر عقلی چه مانعی دارد که اسپند مصرف دارویی داشته باشد و برای درمان برخی مرض‌ها و دردها مفید باشد و یا این که ریشه و شاخه آن موجب برطرف شدن سحر و جادو باشد.
از محمد بن حکم نقل شده است:

پیامبری به خداوند از ترسویی امتش شکایت کرد، خداوند به وی وحی فرمود :

دستور ده امتت اسفند بخورند که شجاعت را زیاد می‌کند
آیا درست است که “اسپند” دود کردن هفتاد بلا را دفع می‌کند؟آیا سند دارد؟
با مطالعات و بررسی‌هایی که شد، به حدیثی درباره دود کردن اسفند دست نیافتیم؛

امّا در یکی از روایات اشاره شده است که اسفند، دوای هفتاد درد است.

امام صادق(علیه السلام) فرمود:

“اسپند شفای هفتاد درد است که کم‌ترین آن‌ها جذام است، پس از (مداوا کردن با) آن غفلت نکنید.

( طب الأئمة، عبداللَّه سابور، نیسابوری، ص 68.)
ممکن است مقصود از عدد هفتاد، فراوانی فایده این گیاه در درمان دردها باشد، نه انحصار در آن عدد؛

زیرا در روایت دیگر از پیامبر(صلی الله علیه وآله) دوای هفتاد و دو درد بیان شده است.

( همان، ص 67)

درباره ی hz73

همچنین ببینید

قضا و قدر الهی

قضا و قدر الهی

قضا و قدر الهی قضا یعنی حکم و قطع و حتمیت. در نظام آفرینش، ‌موجودات …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *